Cəmiyyətin Mahiyyəti: Quran və Fəlsəfə Aynasında

Document Type : Original Research Paper

Author

İslam araşdırmaları fakültəsinin məzunu, Hikmət və Dinlərarası Araşdırma İnstitutu, Əl-Mustafa Beynəlxalq Virtual Universiteti, Qum, İran

Abstract

Bu məqalə cəmiyyətin mahiyyəti, insanın ictimai varlıq kimi təbiəti, fərd-cəmiyyət münasibətləri və ictimai dəyişmənin ontoloji əsasları mövzularında qarşıya qoyulan fundamental sualları təhlil edir. Tədqiqat, Qərb sosiologiyasının klassik nəzəriyyələri (Durkheyim, Monteskyö, İbn Xəldun) ilə Quranın ictimai fəlsəfəsi arasında müqayisəli analiz aparır. Məqalədə dörd əsas nəzəri model – fərdiyyətçi yanaşma, mexaniki tərkib nəzəriyyəsi, üzvi tərkib nəzəriyyəsi və kollektivist yanaşma – tənqidi təhlil edilir. Quran ayələri və şiə təfsir ənənəsi əsasında cəmiyyətin "həqiqi mürəkkəb" (tərkib-i həqiqi) olduğu, lakin fərdlərin müstəqil şəxsiyyətini qoruduğu "çoxluq daxilində vəhdət, vəhdət daxilində çoxluq" prinsipi əsaslandırılır. Məqalə, həmçinin ictimai qanunların (sünən), fitrət anlayışının və Məhdilik nəzəriyyəsinin cəmiyyətlərin gələcək təkamülündəki rolunu tədqiq edir.

Keywords


Qurani-Kərim 
Təbatəbai, Seyyid Məhəmməd Hüseyn – "Əl-mizan fi təfsiril-Quran", 20 cilddə, Beyrut: Əl-Ələmi nəşriyyatı, 1974. (Xüsusilə c. 4, s. 118; c. 15, s. 212; c. 16, s. 345)
Təbatəbai, Seyyid Məhəmməd Hüseyn – "Şiədə Quran", Qum: Cəmiyyət-i Müdərrisin, 1982.
Qəzvini, Məhəmməd Kazim – "Əl-bəyan fi təfsiril-Quran", Nəcəf: Mətbəətül-Ədəb, 1968.
Şirazi, Nəsir Məkarim – "Təfsiri-nümunə", 27 cilddə, Tehran: Darul-kutubil-İslamiyyə, 1995.
Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub – "Üsuli-kafi", 8 cilddə, Tehran: Darul-kutubil-İslamiyyə, 1986.
Məclisi, Məhəmməd Baqir – "Biharül-ənvar", 110 cilddə, Beyrut: Müəssisətül-vəfa, 1983.
Hurr Amili, Məhəmməd ibn Həsən – "Vəsailüş-şiə", 30 cilddə, Qum: Müəssisətü Alil-beyt, 1993.
Nuri, Hüseyn – "Müstədrəkül-vəsail", 18 cilddə, Qum: Müəssisətü Alil-beyt, 1988.
Şərif Rəzi, Məhəmməd ibn Hüseyn – "Nəhcül-bəlağə" (İmam Əlinin (ə) xütbə, məktub və kəlamları), Qum: Dəftər-i nəşr-i Nəhcül-bəlağə, 1990. (Xütbə 201)
İbn Xəldun, Əbdürrəhman – "Müqəddimə" (tərc. Zəki Məhəmməd Mübarək), Qahirə: Dərul-fikril-ərəbi, 1960.
Fərabi, Əbu Nəsr – "Əl-mədinətül-fazilə", Beyrut: Dərul-maşrıq, 1986.
İbn Sina, Hüseyn ibn Abdullah – "Əş-Şifa: İlahiyyat", Qum: Məktəbətül-İslami, 1985.
Sədrəddin Şirazi, Molla Sədra – "Əl-hikmətül-mütəaliyə fil-əsfaril-ərbəə", 9 cilddə, Beyrut: Darul-ihya, 1981.
Şəhid Mütəhhəri, Mürtəza – "Cəmiyyət və tarix", Tehran: Sədra nəşriyyatı, 1992.
Şəhid Mütəhhəri, Mürtəza – "İnsan və fitrət", Tehran: Sədra nəşriyyatı, 1991.
Şəhid Mütəhhəri, Mürtəza – "İslam və ictimai ədalət", Tehran: Sədra nəşriyyatı, 1993.
Şəhid Sədr, Məhəmməd Baqir – "Fəlsəfətuna" (Bizim fəlsəfəmiz), Beyrut: Darul-kitabil-lübnani, 1975.
Şəhid Sədr, Məhəmməd Baqir – "İqtisaduna" (Bizim iqtisadiyyatımız), Beyrut: Darul-kitabil-lübnani, 1977.
Şəhid Sədr, Məhəmməd Baqir – "Əl-mədrəsətül-Quraniyyə", Qum: Mərkəzül-əlami, 1982.