ŞƏR PROBLEMİNİN DİNİ VƏ FƏLSƏFİ TƏHLİLİ

Document Type : Original Research Paper

Author

Əl-Mustafa Beynəlxalq Universiteti, Elmi Heyətin Üzvü: İlahiyyat üzrə Fəlsəfə Doktoru, Qum, İran

Abstract

Bu məqalə İslam fəlsəfəsi və kəlamında ən mürəkkəb və mübahisəli məsələlərdən biri olan şər problemini teoloji-fəlsəfi baxımından təhlil edir. Tədqiqatın əsas sualı: "Xeyir və şər anlayışının mahiyyəti nədir və bu anlayışlar Allahın iradəsi, ədaləti, hikməti ilə insanın azad iradəsi arasında necə əlaqələndirilir?" Məqalədə Quran ayələri, Kuleyninin "Əl-Kafi"si, Molla Sədranın "Əl-Əsfar"ı, Əllamə Təbatəbainin "Əl-Mizan"ı və digər mötəbər mənbələri əsas götürülərək, xeyir və şər probleminin müxtəlif aspektləri araşdırılır. Tədqiqat göstərir ki, xeyir Allahın zatının, sifətlərinin və feillərinin təzahürü, şər isə bu kamillikdən uzaqlaşma, əskiklik, və ya insanın azad iradəsi ilə seçdiyi pis əməllərin nəticəsi kimi dəyərləndirilir. Şiə mütəkəllimləri "təfviz" (işin insana buraxılması) və "cəbr" (məcburiyyət) arasında orta yol olan "əmr beynəl-əmreyn" (iki iş arası) prinsipini irəli sürərək, Allahın iradəsi ilə insan azadlığını birləşdirirlər. Məqalə həmçinin göstərir ki, şər və bəlaların varlığı Allahın ədaləti və hikməti ilə ziddiyyət təşkil etmir; əksinə, bu, insanı sınamaq, təkamül etdirmək, günahlardan təmizləmək və daha yüksək mənəvi dərəcələrə çatdırmaq məqsədi daşıyır. Nəticə olaraq, şər problemi Allahın hikməti, insanın azad iradəsi və axirət həyatı kontekstində həll olunur; bu dünya əbədi deyil, müvəqqətidir və axirətdə ədalət tam bərqərar olacaqdır.

Keywords

References

Qurani-Kərim
Nəhcül-Bəlağə
Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub. Əl-Kafi (Hədis toplusu, 8 cilddə). Tehran: Darul-Kütubil-İslamiyyə, 1367 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan cildlər: 1, 2, 4)
Səduq, Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Əli ibn Babaveyh. Əl-İ'tiqadat əl-İmamiyyə (Şiə İmamiyyə inancları). Qum: İntişarat-ı Cəamə Müdərrəsîn - Hovzeyi-İlmiyyə, 1413 (Hicri-Qəməri).
Şərif Rəzi, Əbu əl-Həsən Məhəmməd ibn Hüseyn. Nəhcül-Bəlağə (İmam Əlinin xütbələri, məktubları və hikmətləri). Qum: İntişarat-ı Hicrət, 1387 (Hicri-Şəmsi).
Molla Sədra, Məhəmməd ibn İbrahim. Əl-Hikmət əl-Mütəaliyyə fi-l-Əsfar əl-Əqliyyə əl-Ərbəə (Dörd Səyahət). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1981. (İstifadə olunan cild: 6-7 - Xeyir və şər bəhsləri)
Təbatəbai, Seyyid Məhəmməd Hüseyn. Əl-Mizan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 20 cilddə). Beyrut: Müəssisətul-Ələmil-Mətbuat, 1970. (İstifadə olunan cild: 1, 4, 8 - Xeyir və şər ayələrinin təfsiri üçün)
Mütəhhəri, Murtəza. Ədalət-i İlahi (Məqalələr toplusu). Tehran: İntişarat-ı Sadra, 1370 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan fəsil: "Xeyir və şər problemi", səh. 100-160)
Sübhanı, Cəfər. Məad və İnsan Azadlığı. Qum: İntişarat-ı Hovzeyi-İlmiyyə, 1385 (Hicri-Şəmsi).
Məclisi, Məhəmməd Baqir. Biharul-Ənvar (Hədis ensiklopediyası, 110 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1403 (Hicri-Qəməri). (İstifadə olunan cild: 5 - Xeyir və şər, qəza və qədər bəhsləri)
Tusi, Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Həsən. Ət-Tibyan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 10 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1957. (İstifadə olunan cild: 3 - Xeyir və şər ayələrinin təfsiri üçün)
Təbərsi, Əbu Əli Fəzl ibn Həsən. Məcmə'ul-Bəyan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 10 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1960. (İstifadə olunan cild: 2, 5 - Xeyir və şər ayələrinin təfsiri üçün)
İbn Quləveyh, Cəfər ibn Məhəmməd. Kamiluz-Ziyarat (Ziyarət mətnləri toplusu). Nəcəf: Darul-Mürtəza, 1356 (Hicri-Qəməri).
Şəhid Sədr, Məhəmməd Baqir. İslam Fəlsəfəsi: Xeyir və Şər Problemi. Beyrut: Daru Təyar, 1980.
İslam Araşdırmaları
Volume 6, Issue 10
September 2026
Pages 1-10

Files

Share

How to cite

Statistics