İLAHİ ZATIN SİFƏTLƏRİ İLƏ İMAMLARIN MƏQAMININ TƏZAHÜRÜ

Document Type : Original Research Paper

Author

İslam Araşdırmaları Fakültəsində Tədqiqatçı, Hikmət və Dinlərarası Araşdırma İnstitutu, Əl-Mustafa Beynəlxalq Virtual Universiteti, Qum, İran.

Abstract

Bu məqalə Şiə İmamiyyə məzhəbinin iki əsas əqidəsi olan Tövhid (Allahın zatında, sifətlərində və feillərində bir olması) ilə İmamət (Allah tərəfindən təyin olunmuş rəhbərlik) arasındakı dərin ontoloji və epistomoloji əlaqəni elmi-dini metodla təhlil edir. Tədqiqatın əsas sualı: “İmamətin Tövhidlə əlaqəsi nədir və şiə mənbələri bu əlaqəni necə izah edir?” Məqalədə əsas şiə mənbələri – Kuleyninin “Əl-Kafi”si, Səduqun “Əl-İ’tiqadat”ı, Təbərsinin “Məcmə’ul-Bəyan”ı, Tusinin “Ət-Tibyan”ı və İbn Quləveyhin “Kamiluz-Ziyarat”ı əsas götürülərək, İmamətin Tövhidin praktiki təcəssümü olduğu iddiası elmi cəhətdən sübut olunur. Tədqiqat göstərir ki, şiə teologiyasında İmamət sadəcə siyasi rəhbərlik deyil, İlahi nurun (Nur-Muhəmmədi) yer üzündəki davamı, Allahın “Vəli” (dost, sahib, ixtiyar sahibi) sifətinin ən yüksək təzahürü və Tövhid həqiqətinin kamillik mərhələsidir. Nəticə olaraq, şiə düşüncəsində İmamət olmadan Tövhidin tam dərk olunmayacağı, İmamı tanımamağın tövhidin natamamlığına gətirib çıxardığı qənaətinə gəlinir. Məqalə həmçinin göstərir ki, ziyarət mətnlərində imamlara müraciət edilərkən işlədilən “Allahın sifətlərinin təcəssümü” kimi ifadələr məcazi deyil, şiə teologiyasının dərinliklərindən qaynaqlanan həqiqi bir anlayışdır.

Keywords


Qurani-Kərim
Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub. Əl-Kafi (Hədis toplusu, 8 cilddə). Tehran: Darul-Kütubil-İslamiyyə, 1367 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan cildlər: 1, 2, 4)
Səduq, Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Əli ibn Babaveyh. Əl-İ’tiqadat əl-İmamiyyə (Şiə İmamiyyə inancları). Qum: İntişarat-ı Cəamə Müdərrəsîn - Hovzeyi-İlmiyyə, 1413 (Hicri-Qəməri).
Təbərsi, Əbu Əli Fəzl ibn Həsən. Məcmə’ul-Bəyan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 10 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1960.
Tusi, Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Həsən. Ət-Tibyan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 10 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1957.
İbn Quləveyh, Cəfər ibn Məhəmməd. Kamiluz-Ziyarat (Ziyarət mətnləri toplusu). Nəcəf: Darul-Mürtəza, 1356 (Hicri-Qəməri).
Məclisi, Məhəmməd Baqir. Biharul-Ənvar (Hədis ensiklopediyası, 110 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1403 (Hicri-Qəməri). (İstifadə olunan cild: 25, səh. 1-400 – İmamət və Tövhid bəhsləri üçün)
Nəcafi, Şeyx Məhəmməd Həsən. Cəvahirul-Kəlam (Fiqh ensiklopediyası, 43 cilddə). Tehran: Darul-Kütubil-İslamiyyə, 1367 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan cild: 1, səh. 50-100 – Tövhid və İmamətin fiqh təsiri üçün)
Təbatəbai, Seyyid Məhəmməd Hüseyn. Əl-Mizan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 20 cilddə). Beyrut: Müəssisətul-Ələmil-Mətbuat, 1970. (İstifadə olunan cild: 1, səh. 250-300 – “Nur” ayəsinin təfsiri üçün)
Mutəhhəri, Murtəza. Tövhid (Məqalələr toplusu). Tehran: İntişarat-ı Sadra, 1370 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan fəsil: “Tövhid və Vəlayət”, səh. 45-80)
Şəhid Sədr, Məhəmməd Baqir. Əl-Mə’alimul-Cədidə lil-Üsul (İslam fəlsəfəsi). Beyrut: Daru Təyar, 1980. (İstifadə olunan fəsil: “Tövhid və İmamət”, səh. 150-200)