MƏADIN FƏLSƏFİ VƏ KƏLAMİ ƏSASLARI

Document Type : Original Research Paper

Author

İslam araşdırmaları fakültəsinin məzunu, Hikmət və Dinlərarası Araşdırma İnstitutu, Əl-Mustafa Beynəlxalq Virtual Universiteti, Qum, İran

Abstract

Bu məqalə İslamın əsas əqidələrindən biri olan Məad (qiyamət günü dirilmə) anlayışının əqli dəlillərini təhlil edir. Tədqiqatın əsas sualı: "Şiə teologiyasında Məadın əqli əsaslandırması necə verilir və bu əsaslandırma İslam fəlsəfəsində hansı inkişaf mərhələlərindən keçmişdir?" Məqalədə Molla Sədra, Ağa Əli Hakim Zənuzi, Əllamə Təbatəbai kimi böyük şiə filosof və mütəkəllimlərinin əsərləri əsas götürülərək, cismani Məadın əqli dəlilləri araşdırılır. Tədqiqat göstərir ki, şiə teologiyasında Məad təkcə nəqli (Quran və hədis) dəlillərə əsaslanmır, həm də fəlsəfi-kəlami məktəblərdə möhkəm əqli əsaslarla təmin edilmişdir. Molla Sədranın "cismani Məad" nəzəriyyəsi, "hərəkət-i cövhəri" və "vücudun təşkiki" prinsiplərinə əsaslanaraq Məadın əqli cəhətdən ən tutarlı izahını təqdim edir. Məqalə həmçinin göstərir ki, şiə İmamlarının (ə) rəvayətlərində Məadın əqli əsaslandırılmasına xüsusi diqqət yetirilmişdir; İmam Səccadın (ə) "Səhifeyi-Səccadiyyə" duasında Məad inancının əqli təbliği bu ənənənin bariz nümunəsidir . Nəticə olaraq, şiə düşüncəsində Məad həm nəql, həm də əql vasitəsilə sübut olunan bir həqiqətdir və bu iki yol bir-birini tamamlayır.

Keywords

References

Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub. Əl-Kafi. Cild 8, səh. 73. Tehran: Darul-Kütubil-İslamiyyə, 1367 (Hicri-Şəmsi).
Hüseyn Arifiniya, Məhəmməd Rzapur, Mustafa Soltani. İmamiyyə və Məturidiyyə perspektivindən məhv olanın qayıtmasının müqayisəli tədqiqi. Şiə Müqayisəli Kəlam Jurnalı, Cild 6, Sayı 10, səh. 169-198, 2025.
Məsud Tacabadi. Məadşünaslıq: Əllamə Təbatəbainin Quran ideyalarına vurğu. Qum: Hovzə və Universitet Tədqiqat İnstitutu, 1396 (Hicri-Şəmsi).
Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub. Əl-Kafi. Cild 3, səh. 502. Tehran: Darul-Kütubil-İslamiyyə, 1367 (Hicri-Şəmsi).
Məkarim Şirazi, Nasir. Məad Məsələsində Şiənin Əsas Əqidələri. Məkarim Şirazi Mərcəiyyəsinin Rəsmi Saytı, 2018.
Hüseyn Arifiniya, Məhəmməd Rzapur, Mustafa Soltani. İmamiyyə və Məturidiyyə perspektivindən məhv olanın qayıtmasının müqayisəli tədqiqi. Şiə Müqayisəli Kəlam Jurnalı, Cild 6, Sayı 10, səh. 169-198, 2025.
Molla Sədra, Məhəmməd ibn İbrahim. Əl-Hikmət əl-Mütəaliyyə fi-l-Əsfar əl-Əqliyyə əl-Ərbəə (Dörd Səyahət). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1981.
Təbatəbai, Seyyid Məhəmməd Hüseyn. Əl-Mizan fə Təfsiril-Quran. Beyrut: Müəssisətul-Ələmil-Mətbuat, 1970.
Mütəhhəri, Murtəza. Məadşünaslıq (Məqalələr toplusu). Tehran: İntişarat-ı Sadra, 1370 (Hicri-Şəmsi).
Zənuzi, Ağa Əli Hakim. Şərh əl-Əsfar. Tehran: İntişarat-ı Hikmət, 1380 (Hicri-Şəmsi).
 
İslam Araşdırmaları
Volume 6, Issue 10
September 2026
Pages 45-54

Files

Share

How to cite

Statistics