İMAMLARIN MƏSUMİYYƏTİNİN ƏQLİ DƏLİLLƏRİ

Document Type : Original Research Paper

Author

İslam Araşdırmaları Fakültəsində Tədqiqatçı, Hikmət və Dinlərarası Araşdırma İnstitutu, Əl-Mustafa Beynəlxalq Virtual Universiteti, Qum, İran.

Abstract

Bu məqalə Şiə məzhəbinin ən əsas əqidələrindən biri olan imamların məsumiyyəti (ismət) anlayışının əqli dəlillərini təhlil edir. Tədqiqatın əsas sualı: "Şiə teologiyasında imamların məsum olması niyə zəruridir və bu zərurət hansı əqli dəlillərlə əsaslandırılır?" Məqalədə Kuleyninin "Əl-Kafi"si, Şeyx Müfidin "Əl-İrşad"ı, Əllamə Hillinin "Əl-Bab əl-Hadi əl-Əşər"i, əsərləri və digər şiə mənbələri əsas götürülərək, məsumiyyətin əqli əsaslandırması araşdırılır. Tədqiqat göstərir ki, şiə teologiyasında məsumiyyət təkcə nəqli (Quran və hədis) dəlillərə əsaslanmır, həm də məntiqi-kəlami əsaslarla möhkəm şəkildə təmin edilmişdir. Əsas əqli dəlillər arasında "itaət ayəsinin tələbi" (Allahın mütləq itaət əmr etdiyi şəxsin səhv etməməsi), "şəriətin qorunması" (dinin təhrif olunmaması üçün rəhbərin səhvdən və günahdan qorunması) və "mərhəmət prinsipi" (Allahın lütfünün tələbi) kimi dəlillər yer alır. Məqalə həmçinin göstərir ki, Molla Sədranın fəlsəfi sistemi əsasında məsumiyyət "vücudun təşkiki" və "hərəkət-i cövhəri" prinsipləri ilə izah olunur; İmamlar elə ali varlıq dərəcəsində yaradılmışlar ki, onlar xeyir və şərri tam şəkildə dərk edir və bu səbəbdən günah etmək onlar üçün qeyri-mümkündür. Nəticə olaraq, şiə düşüncəsində məsumiyyət İmamət əqidəsinin ayrılmaz tərkib hissəsidir və bu, həm nəql, həm də əql vasitəsilə sübut olunan bir həqiqətdir.

Keywords

References

Qurani-Kərim
Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub. Əl-Kafi (Hədis toplusu, 8 cilddə). Tehran: Darul-Kütubil-İslamiyyə, 1367 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan cild: 1 - "Kitab əl-Hüccət" və "Kitab ət-Tövhid" bəhsləri)
Şeyx Müfid, Məhəmməd ibn Numan. Əl-İrşad. Qum: Müəssisəti Ali əl-Beyt, 1413 (Hicri-Qəməri).
Əllamə Hilli, Həsən ibn Yusif. Əl-Bab əl-Hadi əl-Əşər. Tehran: İntişarat-ı Hikmət, 1380 (Hicri-Şəmsi).
Molla Sədra, Məhəmməd ibn İbrahim. Əl-Hikmət əl-Mütəaliyyə fi-l-Əsfar əl-Əqliyyə əl-Ərbəə (Dörd Səyahət). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1981. (İstifadə olunan cild: 7 - Nəfs və məsumiyyət bəhsləri)
Təbatəbai, Seyyid Məhəmməd Hüseyn. Əl-Mizan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 20 cilddə). Beyrut: Müəssisətul-Ələmil-Mətbuat, 1970. (İstifadə olunan cild: 1, 16 - "Bəqərə" 124-cü və "Əhzab" 33-cü ayələrin təfsiri)
Mütəhhəri, Murtəza. İmamət və Rəhbərlik. Tehran: İntişarat-ı Sadra, 1370 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan fəsil: "Məsumiyyətin Əqli Dəlilləri", səh. 80-150)
Səduq, Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Əli ibn Babaveyh. Əl-İ'tiqadat əl-İmamiyyə (Şiə İmamiyyə inancları). Qum: İntişarat-ı Cəamə Müdərrəsîn - Hovzeyi-İlmiyyə, 1413 (Hicri-Qəməri).
Məclisi, Məhəmməd Baqir. Biharul-Ənvar (Hədis ensiklopediyası, 110 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1403 (Hicri-Qəməri). (İstifadə olunan cild: 25 - İmamət və məsumiyyət bəhsləri)
Tusi, Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Həsən. Ət-Tibyan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 10 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1957. (İstifadə olunan cild: 3 - "Nisa" 59-cu ayəsinin təfsiri)
Təbərsi, Əbu Əli Fəzl ibn Həsən. Məcmə'ul-Bəyan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 10 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1960. (İstifadə olunan cild: 2 - "Bəqərə" 124-cü ayəsinin təfsiri)
Şərif Rəzi, Əbu əl-Həsən Məhəmməd ibn Hüseyn. Nəhcül-Bəlağə (İmam Əlinin xütbələri, məktubları və hikmətləri). Qum: İntişarat-ı Hicrət, 1387 (Hicri-Şəmsi).
İslam Araşdırmaları
Volume 6, Issue 10
September 2026
Pages 67-78

Files

Share

How to cite

Statistics