İNTİHAR HADİSƏSİNİN TEOLOJİ VƏ SOSİOLOJİ BAXIMDAN TƏHLİLİ

Document Type : Original Research Paper

Author

İslam Araşdırmaları Fakültəsində Tədqiqatçı, Hikmət və Dinlərarası Araşdırma İnstitutu, Əl-Mustafa Beynəlxalq Virtual Universiteti, Qum, İran

Abstract

Bu məqalə müasir cəmiyyətlərdə getdikcə artan intihar hadisəsini Şiə İmamiyyə məzhəbinin teoloji və sosioloji baxımdan təhlil edir. Tədqiqatın əsas sualı: "Şiə teologiyasında intiharın dini-hüquqi hökmü nədir və bu hadisəyə səbəb olan sosioloji amillər şiə mənbələrində necə əks olunur?" Məqalədə əsas şiə mənbələri – Kuleyninin "Əl-Kafi"si, Səduqun "Əl-İ'tiqadat"ı, Tusinin "Ət-Tibyan"ı və Təbərsinin "Məcmə'ul-Bəyan"ı əsas götürülərək, intiharın İslam şəriətində qəti qadağan olunduğu, lakin onun sosial-siyasi səbəblərinin təhlilinin şiə mənbələrində dərin bir ənənəyə malik olduğu iddiası elmi cəhətdən sübut olunur. Tədqiqat göstərir ki, şiə teologiyasında intihar təkcə fərdi günah deyil, həm də cəmiyyətin ədalətsizlikləri, zülm və məzlumiyyət şəraitində doğan bir sosial hadisə kimi dəyərləndirilir. İmam Hüseynin (ə) Kərbəla faciəsi, şiə mənbələrində məzlumiyyət qarşısında fərdi intihar deyil, əksinə, şəhadət və dirçəliş nümunəsi kimi təqdim olunur. Məqalə həmçinin göstərir ki, müasir dövrdə intiharın qarşısının alınması üçün şiə mənbələrində vurğulanan ümid, səbir, ədalət axtarışı və ictimai həmrəylik kimi dəyərlər mühüm rol oynaya bilər. Nəticə olaraq, intihar hadisəsinin teoloji və sosioloji təhlili göstərir ki, şiə əqidəsində həyatın imtahan yeri olması intihara qarşı ən güclü mənəvi maneələrdir.

Keywords


Qurani-Kərim
Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub. Əl-Kafi (Hədis toplusu, 8 cilddə). Tehran: Darul-Kütubil-İslamiyyə, 1367 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan cildlər: 1, 2, 4, 7)
Səduq, Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Əli ibn Babaveyh. Əl-İ'tiqadat əl-İmamiyyə (Şiə İmamiyyə inancları). Qum: İntişarat-ı Cəamə Müdərrəsîn - Hovzeyi-İlmiyyə, 1413 (Hicri-Qəməri).
Təbərsi, Əbu Əli Fəzl ibn Həsən. Məcmə'ul-Bəyan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 10 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1960.
Tusi, Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Həsən. Ət-Tibyan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 10 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1957.
İbn Quləveyh, Cəfər ibn Məhəmməd. Kamiluz-Ziyarat (Ziyarət mətnləri toplusu). Nəcəf: Darul-Mürtəza, 1356 (Hicri-Qəməri).
Şərif Rəzi, Əbu əl-Həsən Məhəmməd ibn Hüseyn. Nəhcül-Bəlağə (İmam Əlinin xütbələri, məktubları və hikmətləri). Qum: İntişarat-ı Hicrət, 1387 (Hicri-Şəmsi).
Məclisi, Məhəmməd Baqir. Biharul-Ənvar (Hədis ensiklopediyası, 110 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1403 (Hicri-Qəməri). (İstifadə olunan cild: 44)
Təbatəbai, Seyyid Məhəmməd Hüseyn. Əl-Mizan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 20 cilddə). Beyrut: Müəssisətul-Ələmil-Mətbuat, 1970. (İstifadə olunan cild: 4)
Mutəhhəri, Murtəza. Tövhid və Sosiologiya (Məqalələr toplusu). Tehran: İntişarat-ı Sadra, 1370 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan fəsil: "İslamda Həyatın Müqəddəsliyi", səh. 120-180)
Şəhid Sədr, Məhəmməd Baqir. İslam və Sosial Problemlər. Beyrut: Daru Təyar, 1980. (İstifadə olunan fəsil: "İntiharın Sosial Səbəbləri", səh. 200-250)