ƏXLAQİ DƏYƏRLƏRİN TEOLOJİ TƏHLİLİ

Document Type : Original Research Paper

Author

Dil və Fars Ədəbiyyatı ixtisasının tələbəsi, Dil və Fars Ədəbiyyatı İnstitutu, Əl-Mustafa Beynəlxalq Virtual Universiteti, Qum, İran

Abstract

Bu məqalə İslam dinində, əxlaqi dəyərlərin mahiyyətini və cəmiyyətdəki rolunu teoloji, fəlsəfi və sosioloji baxımdan təhlil edir. Tədqiqatın əsas sualı: "İslam ənənəsində əxlaqi dəyərlərin mahiyyəti nədir və bu dəyərlər cəmiyyətin sağlamlığı, ədaləti, insanlararası münasibətləri və fərdin mənəvi təkamülü üçün hansı funksiyaları yerinə yetirir?" Məqalədə Quran ayələri, Kuleyninin "Əl-Kafi"si, İmam Əlinin (ə) "Nəhcül-Bəlağə"si, Əllamə Təbatəbainin "Əl-Mizan"ı və digər şiə mənbələri əsas götürülərək, əxlaqi dəyərlərin ilahi mənşəli, fitri, ümumbəşəri və tənzimləyici olduğu iddiası elmi cəhətdən sübut olunur. Tədqiqat göstərir ki, İslamda əxlaqi dəyərlər təkcə fərdi davranış qaydaları deyil, həm də insanın Allahla, özü ilə, cəmiyyətlə və bütövlükdə kainatla münasibətini müəyyən edən hərtərəfli bir sistemdir. Məsumların (ə) həyat tərzi, xüsusilə İmam Əli (ə) və İmam Səccad (ə) əxlaqi dəyərlərin canlı təcəssümü kimi təqdim olunur. Məqalə həmçinin göstərir ki, müasir dövrdə əxlaqi dəyərlərin tənəzzülü, əxlaqsızlıq, əxlaqi böhran cəmiyyətin dağılmasına, insanlararası münasibətlərin zəifləməsinə, mənəvi çöküşə və iqtisadi-siyasi problemlərə səbəb olur. Nəticə olaraq, dini düşüncədə əxlaqi dəyərlər insanın fərdi və ictimai həyatının əsasını təşkil edir; onlara riayət etmək həm dünya, həm də axirət səadətinə aparan yeganə yoldur.

Keywords


Qurani-Kərim
Əxlaqi Şüur, Onun Mahiyyəti. BDU-nun Tədris Proqramı. (Əxlaqın tərifi, kateqoriyaları, tənzimləyici rolu haqqında ümumi məlumat üçün) 
Məmmədov, R. Əxlaqsızlıq nədir? Ölkə.az, 11 oktyabr 2014. (Əxlaqsızlığın nümunələri və cəmiyyətə təsiri haqqında məlumat üçün) 
Hüseynov, A. Əxlaqi Azadlıq və Məsuliyyət. Kaspi qəzeti, 2012. (Əxlaqi məsuliyyətin mahiyyəti və əhəmiyyəti haqqında məlumat üçün) 
Dini-Əxlaqi Dəyərlər. Elektron Dərslik Portalı. (Dini-əxlaqi dəyərlərin tərifi, milli-mənəvi dəyərlərlə əlaqəsi haqqında məlumat üçün) 
Peşə Etikası və Xidməti Etiket. Dərs Vəsaiti. PA Edu. (Əxlaq və hüququn fərqi, əxlaqi tənzimləmənin xüsusiyyətləri haqqında məlumat üçün) 
Peşə Etikası. PA Edu. (Siyasi əxlaq, incəsənət və əxlaq, elm və əxlaq münasibəti haqqında məlumat üçün) 
Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub. Əl-Kafi (Hədis toplusu, 8 cilddə). Tehran: Darul-Kütubil-İslamiyyə, 1367 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan cildlər: 1, 2, 4 - Əxlaq, xeyir-şər, İmamların əxlaqi nümunələri haqqında rəvayətlər)
Şərif Rəzi, Əbu əl-Həsən Məhəmməd ibn Hüseyn. Nəhcül-Bəlağə (İmam Əlinin xütbələri, məktubları və hikmətləri). Qum: İntişarat-ı Hicrət, 1387 (Hicri-Şəmsi).
İmam Zeynülabidin (ə). Səhifeyi-Səccadiyyə (İmam Səccadın duaları). Qum: İntişarat-ı Hicrət, 1385 (Hicri-Şəmsi).
Mütəhhəri, Murtəza. İslam Əxlaqı. Tehran: İntişarat-ı Sadra, 1370 (Hicri-Şəmsi).
Təbatəbai, Seyyid Məhəmməd Hüseyn. Əl-Mizan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 20 cilddə). Beyrut: Müəssisətul-Ələmil-Mətbuat, 1970.