YALAN DANIŞMAQ VƏ ONUN FƏRDİ VƏ SOSİAL ZƏRƏRLƏRİ

Document Type : Original Research Paper

Author

İslam araşdırmaları fakültəsinin məzunu, Hikmət və Dinlərarası Araşdırma İnstitutu, Əl-Mustafa Beynəlxalq Virtual Universiteti, Qum, İran

Abstract

Bu məqalə İslam əxlaqında ən qadağan olunmuş əməllərdən biri olan yalan danışmaq (kizb) anlayışını fiqhi, əxlaqi və sosioloji baxımından təhlil edir. Tədqiqatın əsas sualı: "Yalan danışmağın qadağan olunmasının əsas səbəbləri hansılardır və bu əməl fərdin mənəviyyatına, cəmiyyətin ədalətinə, insanlararası etimada və sosial münasibətlərə hansı zərərləri vurur?" Məqalədə yalanın mahiyyəti, növləri, qadağan olunma səbəbləri və zərərləri araşdırılır. Tədqiqat göstərir ki, yalan təkcə fərdi günah deyil, həm də cəmiyyətin etimad sistemini dağıdan, ədaləti pozan, münasibətləri korlayan və mənəvi çöküşə səbəb olan ən təhlükəli əməllərdən biridir. İslam yalana şiddətlə qarşı çıxmış, onu "bütün günahların anası" və "münafiqliyin əlaməti" kimi qiymətləndirmişdir. Məqalə həmçinin göstərir ki, yalanın təkcə söz ilə deyil, əməl və işarə ilə də ola biləcəyi, onun ağır cəhənnəm əzabı ilə cəzalandırılacağı şiə mənbələrində vurğulanır. Nəticə olaraq, yalanın qadağan olunması cəmiyyətdə doğruluq, etimad, ədalət, mərhəmət və mənəvi saflığın qorunması məqsədi daşıyır; yalanın yayılması isə bütün sosial institutların - ailənin, təhsilin, iqtisadiyyatın, siyasətin - çürüməsinə səbəb olur.

Keywords


Qurani-Kərim
Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub. Əl-Kafi (Hədis toplusu, 8 cilddə). Tehran: Darul-Kütubil-İslamiyyə, 1367 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan cildlər: 2 - Yalan və doğruluq bəhsləri)
Şərif Rəzi, Əbu əl-Həsən Məhəmməd ibn Hüseyn. Nəhcül-Bəlağə (İmam Əlinin xütbələri, məktubları və hikmətləri). Qum: İntişarat-ı Hicrət, 1387 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan fəsillər: Xütbə 86, 176; Hikmət 10, 45, 100, 150)
İmam Zeynülabidin (ə). Səhifeyi-Səccadiyyə (İmam Səccadın duaları). Qum: İntişarat-ı Hicrət, 1385 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan dualar: Dua 20, 25, 30)
Tusi, Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Həsən. Əl-Məbsut (Fiqh ensiklopediyası). Tehran: İntişarat-ı Murtəzəviyyə, 1380 (Hicri-Qəməri). (İstifadə olunan cild: 2 - Yalan və şahidlik bəhsləri)
Səduq, Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Əli ibn Babaveyh. Kitab əl-Xisal (Əxlaqi xüsusiyyətlər). Qum: İntişarat-ı Cəamə Müdərrəsîn, 1413 (Hicri-Qəməri).
Mütəhhəri, Murtəza. İslam Əxlaqı. Tehran: İntişarat-ı Sadra, 1370 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan fəsil: "Doğruluq və Yalan", səh. 150-200)
Təbatəbai, Seyyid Məhəmməd Hüseyn. Əl-Mizan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 20 cilddə). Beyrut: Müəssisətul-Ələmil-Mətbuat, 1970. (İstifadə olunan cild: 14 - "Nəhl" surəsinin təfsiri)
Məclisi, Məhəmməd Baqir. Biharul-Ənvar (Hədis ensiklopediyası, 110 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1403 (Hicri-Qəməri). (İstifadə olunan cild: 69 - Yalan və doğruluq bəhsləri)
Shah-Kazemi, Reza. Justice and Remembrance: Introducing the Spirituality of Imam Ali. London: I.B. Tauris, 2006. (İmam Əlinin əxlaqi və ədalətə dair təlimləri haqqında məlumat üçün) 
Səduq, Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Əli ibn Babaveyh. Əl-İ'tiqadat əl-İmamiyyə (Şiə İmamiyyə inancları). Qum: İntişarat-ı Cəamə Müdərrəsîn - Hovzeyi-İlmiyyə, 1413 (Hicri-Qəməri).