QƏZƏB VƏ ONUN FƏRDİ VƏ SOSİAL ZƏRƏRLƏRİ

Document Type : Original Research Paper

Author

İslam araşdırmaları fakültəsinin məzunu, Hikmət və Dinlərarası Araşdırma İnstitutu, Əl-Mustafa Beynəlxalq Virtual Universiteti, Qum, İran /

Abstract

Bu məqalə İslam əxlaqında ən qadağan olunmuş və təhlükəli əməllərdən biri olan qəzəb (hirs, qeyz) anlayışını fiqhi, əxlaqi və psixoloji-sosioloji baxımından təhlil edir. Tədqiqatın əsas sualı: "Qəzəbin qadağan olunmasının əsas səbəbləri hansılardır və bu əhvali-ruhiyyə fərdin mənəviyyatına, sağlamlığına, cəmiyyətin ədalətinə, insanlararası münasibətlərə və sosial sabitliyə hansı zərərləri vurur?" Məqalədə qəzəbin mahiyyəti, növləri, qadağan olunma səbəbləri və zərərləri araşdırılır. Tədqiqat göstərir ki, qəzəb təkcə fərdi bir əxlaqi qüsur deyil, həm də cəmiyyətdə zorakılığı, ədavəti, ədalətsizliyi, cinayəti, müharibəni, ailələrin dağılmasını və ümumi mənəvi çöküşü törədən ən təhlükəli hisslərdən biridir. İmamlar (ə) qəzəbə şiddətlə qarşı çıxmış, onu "cəhənnəmin açarlarından biri" və "şeytanın tələsi" kimi qiymətləndirmişlər. Məqalə həmçinin göstərir ki, qəzəbin müəyyən səviyyəsi (qeyrət, qəzəb-i məhmud - təriflənən qəzəb) haqq uğrunda mübarizədə, zülmə qarşı çıxmaqda təriflənir; lakin həddini aşan, nəfsi idarədən çıxaran qəzəb (qəzəb-i məzmum - qınanan qəzəb) ən böyük günahlardandır. Nəticə olaraq, qəzəbin qarşısının alınması, onun idarə edilməsi, səbr, hilm (həlimlik), əfv (bağışlama) və təvazökarlıq kimi əxlaqi dəyərlərlə mübarizə aparılması tövsiyə olunur; qəzəbin yayılması isə fərdi, ailəvi, sosial, iqtisadi və siyasi həyatın dağılmasına səbəb olur.

Keywords


Qurani-Kərim
Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub. Əl-Kafi (Hədis toplusu, 8 cilddə). Tehran: Darul-Kütubil-İslamiyyə, 1367 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan cildlər: 2 - Qəzəb, səbr, hilm, əfv bəhsləri)
Şərif Rəzi, Əbu əl-Həsən Məhəmməd ibn Hüseyn. Nəhcül-Bəlağə (İmam Əlinin xütbələri, məktubları və hikmətləri). Qum: İntişarat-ı Hicrət, 1387 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan fəsillər: Xütbə 176, 192; Hikmət 10, 45, 100, 150, 200, 250)
İmam Zeynülabidin (ə). Səhifeyi-Səccadiyyə (İmam Səccadın duaları). Qum: İntişarat-ı Hicrət, 1385 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan dualar: Dua 20, 25, 30)
Səduq, Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Əli ibn Babaveyh. Kitab əl-Xisal (Əxlaqi xüsusiyyətlər). Qum: İntişarat-ı Cəamə Müdərrəsîn, 1413 (Hicri-Qəməri).
Mütəhhəri, Murtəza. İslam Əxlaqı. Tehran: İntişarat-ı Sadra, 1370 (Hicri-Şəmsi). (İstifadə olunan fəsil: "Qəzəb və Onun İdarə Edilməsi", səh. 250-350)
Təbatəbai, Seyyid Məhəmməd Hüseyn. Əl-Mizan fə Təfsiril-Quran (Quran təfsiri, 20 cilddə). Beyrut: Müəssisətul-Ələmil-Mətbuat, 1970. (İstifadə olunan cild: 3 - "Ali-İmran" surəsinin 134-cü ayəsinin təfsiri; cild 16 - "Şura" surəsinin təfsiri)
Məclisi, Məhəmməd Baqir. Biharul-Ənvar (Hədis ensiklopediyası, 110 cilddə). Beyrut: Daru İhyait-Turasil-Ərəbi, 1403 (Hicri-Qəməri). (İstifadə olunan cild: 70 - Qəzəb, səbr, hilm, əfv bəhsləri)
Tusi, Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Həsən. Əl-Məbsut (Fiqh ensiklopediyası). Tehran: İntişarat-ı Murtəzəviyyə, 1380 (Hicri-Qəməri). (İstifadə olunan cild: 2 - Qəzəb və cinayət bəhsləri)