İslam Araşdırmaları Fakültəsi, İslam Araşdırmaları Universiteti, Əl-Mustafa Beynəlxalq Virtual Universiteti, Qum, İran
Abstract
Fitrətə yönəlməməyin və fitrət qanunları əsasında yaşamamağın nəticəsidir ki, bu gün bir çox insanlar uçuruma yuvarlanırlar. Cəmiyyətdə görülən bütün problemlər, məhz fitrətə yönəlməmək və fitrət qanunu əsasında yaşamamağa qayıdır. Təkcə qurtuluş yolu isə “özə dönüş”dür. “Özə dönüş” başqa bir aləmə, fitrət aləminə daxil olmaqdır. Bununla insan həqiqətini, qabiliyyətini görür, digər canlılardan fərqini bilir və ömrünü bihudə işlərdə keçirməkdən xilas edir. “Dinin əvvəli Onu tanımaqdır. Allahı tanımağın kamalı Onu təsdiqləyib Ona tərəf yönəlməkdir. Təsdiq etməyin kamalı Onu bir bilməkdir. Tövhidin kamalı əməlləri Onun üçün xalis etməkdir. İxlasın kamalı Onun zatına əlavə olunmuş sifətin təsəvvür edilməməsidir”.[1] Hər bir insan bir nizama, dinə əsasən öz həyatını tənzimləyir. İslam dinini qəbul edən isə həyatını İslam nizamı (dini) üzərində qurur. Bunun da əvvəli və əsası Allahı tanımaqdır (mərifətullahdır). Bəs Allahı necə tanıya bilərik? Fitrətin bu tanımada rolu və təsiri varmı? Allah-taalanın yardımı ilə bu yazıda, Ayətullah Mütəhhərinin (r.ə.) baxışlarına müraciət etməklə bu kimi suallara cavab tapmağa çalışacağıq.
“Ət-Təvhid fi təfsiri surətit-təvhid”, Ayətullah şeyx Xəlil Mübəşşir Kaşani, 1-ci çap, ş.1396-cı il, Tehran, Naşir: Şirkəte çap və nəşr beynəl-miləl.
Təshihu etiqadil-İmamiyyə, Şeyx Mufid, mühəqqiq: Hüseyn Dərgahi, Naşir: Əl-mutəmərul-aləmi li-Əlfiyyətiş-Şeyx əl-Mufid, 1-ci çap, Mətbəə: Mehr, Qum, h.q.1413-cü il.
Əl-Etiqadat fi dinil-İmamiyyə, Şeyx Səduq, Təhqiq: İsam Əbdus-Seyyid, 2-ci çap, çap tarixi: m.1993-cü il. Naşir: Darul-mufid lit-təbaəti və nəşri vət-təvzi, Livan-Beyrut.
Əl-Məsailus-Sərəviyyə, Şeyx Mufid, Təhqiq: Saib Əbdül-Həmid, Naşir: Əl-mutəmərul-aləmi li-Əlfiyyətiş-Şeyx əl-Mufid, 1-ci çap, Mətbəə: Mehr, h.q.1413-cü il.
Kitabu Firdəvsil-əxbar, Şirveyh ibn Şəhrdar ibn Şirveyh Deyləmi, Naşir: “Darul-kitabil-ərəbiyyi”, Beyrut, 1-ci çap, m.1987-ci il (h.1407-ci il).
Əl-Ənzarut-Təfsiriyyə, Ayətullah əl-üzma Şəhid Seyid Muhəmmədsadiq Sədr, Naşir: Əl-Muhibbin, Mətbəə: Yasin, Qum, 1-ci çap, q.1429-cu il.
Ləməhatun fil-kitabi vəl-hədisi vəl-məzhəb, Ayətullah əl-üzma Şeyx Lütfullah Safi Qulpayqani, Mətbəə: Saminul-hucəc (ə.), 1-ci çap, h.q.1434-cü il.
Əd-Durrus-səmin fiş-şəhadətis-salisəti bi vilayəti Əmiril-muminin (ə.), Ayətullah əl-üzma Şeyx Xəlil Mübəşşir Kaşani, 1-ci çap, Beyrut, əl-Alami müəssisəsi.
Məfahimul-Quran, Ayətullah əl-üzma Şeyx Cəfər Sübhani, (mühazirələri) Yazan: Cəfər Hadi, 3-cü çap, h.q.1421-ci il, Naşir: İmam Sadiq müəsisəsi.
Cureyi əz dərya, Ayətullah Seyyid Musa Şubeyri Zəncani, Naşir: İntişaraate muasseseye ketabşenasiye Şie, 5-ci çap, yay – 1392-ci ş.
Fəlsəfətul-misaq vəl-Vilayət, Əllamə Seyid Əbdül-Hüseyn Şərafuddin Amili, “Muəssisətu Ali-Beyt (ə.) li-ihyait-turas”, Beyrut, m.2011-ci il (h.q.1432-ci il).
Hədisşünasi, Ayətullah əl-üzma Cəfər Sübhani, (ərəbcədən) mütərcim: Muhsin Əhmədvənd, Çap: Zeytun, 1-ci çap, Qum, ş.1387-ci il.
Cayqahe aləme zərr və ərvah dər fitrəte tovhidiye insan, Muhəmməd Biyabani Əskuyi, 1-ci çap, ş.1394-cü il, Naşir: İntişarate Nəbə, Tehran.
Zəmzəme irfan, Ayətullah Reyşəhri, Naşir: Sazmane çap və nəşre Darul-Hədis, 7-ci çap, ş.1392-ci il, Mətbəə: Darul-Hədis.
İn şərhe bi nəhayət, Dər məhzəre Ayətullah hacı şeyx Xəlil Mübəşşir Kaşani (h), cild 1, Vəhid Bərzi, 1-ci çap, Nəşr: Tehran, nəşre Salman pak, ş.1394-cü il.
“Hədise sərv” (“İn şərhe bi nəhayət”, cild 2.), Dər məhzəre fəqihe Əhli-Beyt Ayətullah hacı şeyx Xəlil Mübəşşir Kaşani (h), müəllif: Vəhid Bərzi, Naşir: İntişarate Qaime Ali Əli (ə.), 1-ci çap, 1397-ci il.
Sirrul-xəliqəti və fəlsəfətul-həyat, Ayətullah Seyid Adil Ələvi, Nəşr: Əl-muəssəsətul-İslamiyyətul-ammətu lit-təbliğ vəl-irşad, Qum, Mətbəə: Ən-Nehzətu, 2-ci çap, h.q.1420-ci il.
Risaleye Liqaullah, Ayətullah Mirzə Cavad Məlimi Təbrizi, Naşir: İntişarate Əşkzər, Qum. 1388-ci il.
Səhihul-Buxari, Buxari, Darul-kutubul-ilmiyyə – Beyrut, 3-cü çap, m.2005-ci il.
Ruhe mucərrəd, Ayətullah Əllamə Seyid Muhəmməd Hüseyni Tehrani, 14-cü çap, h.q. 1435-ci il, Çap: “Çapxaneye Daneşqahe Məşhəd”.
Seyr-o suluk, Ayətullah Əli Rizayi Tehrani, 1-ci çap, Naşir: Müəllif, ş.1393-cü il, Qum.
Əməle irfani dər portu elme vəhyani, Ayətullah Cavadi Amuli, Naşir: Mərkəze nəşre Esra, üçüncü çap, h/ş. 1393-cü il.
İstiftaat, Ayətullah əl-üzma Şeyx Muhəmmədəli Gerami, 3-cü cild, 1-ci çap, ş.1390, çap: Hafiz.
Arapça – Türkçe sözlük, Serdar Mutçalı, Dağarcık yayınları, 1995-ci il, İstanbul.
Kamil insan, Ustad Şəhid Mürtəza Mütəhhəri, mütərcim: Ağabala Mehdiyev, Naşir: Mədyən, birinci çap, 2001-ci il.
)